Kabanata 1: Nang makilala ko si Franco
Matapos ibalik sa akin ng shaman training sa Amazon ang malalim na pasasalamat na iyon sa mga taong malapit sa akin, may isang mukhang paulit-ulit na lumilitaw sa isip ko: si Franco, ang pinakamalapit kong kaibigan, na nakatira sa Argentina, sa kabilang panig ng mundo mula sa Japan.
Nakilala ko si Franco noong 2018, noong nakatira pa ako sa Pilipinas at nasa kalagitnaan ng paglalakbay ko sa buong mundo. Tumawid ako sa Mexico mula sa Belize sakay ng bus at nag-check in sa isang dormitory — shared room, mga 1,000 yen isang gabi — sa resort town ng Cancún. Ang batang Argentinong nandoon, 19 anyos noon, ay si Franco.
Nag-aral ako ng Spanish sa Guatemala hindi pa katagalan bago noon, pero hindi pa rin ako makasabay sa pang-araw-araw na usapan. Inasikaso ako ni Franco at inilibot niya ako sa Cancún. Ilang araw lang kaming magkasama, pero agad kaming nagkasundo.
At nang magpaalam na kami, ito ang sinabi ni Franco.
“Malapit na akong umuwi sa Argentina, kaya dapat pumunta ka rin sa Argentina. Pag pumunta ka, sa amin ka na lang tumuloy.”
Imposibleng pakinggan iyon bilang pabalat-bunga lang.
Kabanata 2: Ang kabataang naranasan ko sa Argentina
Pagkatapos ng Mexico, naglakbay ako sa Peru at Bolivia, at saka ako pumunta kay Franco sa Buenos Aires, ang kabisera ng Argentina.
Nakatira si Franco kasama ang nanay niya at ang dalawang nakababata niyang kapatid, isang lalaki at isang babae. Isa akong Hapon na wala silang kaalam-alam tungkol sa akin, isang taong nakilala lang ni Franco sa Mexico, pero malugod nila akong tinanggap, na parang pamilya.
Pinatuloy nila ako sa bahay ni Franco nang isang linggo, at araw-araw, ipinapasyal niya ako sa mga magagandang lugar sa Buenos Aires. May mga gabing nakaupo ako kasama ng pamilya sa paligid ng isang asado, ang tradisyonal na pag-iihaw ng mga Argentino sa uling.
Pero hindi ang mga “espesyal na okasyon” na iyon ang pinakatumatak sa akin, kundi ang oras na ginugol ko kasama ang mga kabarkada ni Franco sa lugar nila.
Wala naman kaming ginagawang espesyal. PlayStation sa bahay ng kaibigan, beer, lumalabas para bumili ng hamburger sa hatinggabi. Iyon lang.
Pagkatapos ng junior high, hindi na ako nagpatuloy sa high school at nagtrabaho na agad, kaya naging adult ako nang hindi talaga naranasan ang kabataan. Para sa akin, ang tila walang-kuwentang oras na iyon kasama si Franco at ang mga kabarkada niya ang unang “kabataan” na naranasan ko. Masaya ang bawat araw, at maligaya ako.
Isang lalaking Hapon na mahigit trenta na, sa kabilang panig ng mundo mula sa Japan, tinanggap ng isang grupo ng mga teenager at sa wakas ay nararanasan ang kabataan niya. Natamaan ako sa kabutihang-loob nila, at napamahal sa akin ang mga Argentino.
Nangako kami sa isa't isa na magkikita ulit balang-araw, at ipinagpatuloy ko ang paglalakbay ko.
Kabanata 3: Ang mate gourd na dumating
Nilibot ko ang Europa, ang Middle East at ang Asya, tinapos ko ang paglalakbay ko sa buong mundo pabalik sa Pilipinas, at pinakasalan ko ang asawa ko. Sabi niya, gusto niyang subukang tumira sa Japan, kaya umuwi ako sa unang pagkakataon makalipas ang ilang taon.
Ilang panahon matapos akong makauwi, may dumating na padala mula kay Franco sa pamamagitan ng international courier. Sa loob, isang mate gourd at isang bombilla.
Ang mate gourd ang tasang ginagamit ng mga taga-South America sa pag-inom ng yerba mate: isang pinatuyong upo na hinukay at binalot ng tunay na leather. Bago mo ito magamit sa unang pagkakataon, kailangan mo muna itong ihanda nang ilang araw — tunay na tunay ang gamit na ito. Ang bombilla naman ay isang metal na straw na may filter sa dulo.
Doon ko unang nakilala ang yerba mate. Pero hindi ko pa naiintindihan noon kung ano ang maganda rito, at nakadisplay lang ito sa kuwarto ko bilang isang magandang antique.
Kabanata 4: Pitong taon ang lumipas, at ang buhay na hinahanap ko
Habang nakatira ako sa Japan, patuloy kaming nagkakamustahan ni Franco, pero mas malayo ang lipad papuntang Buenos Aires mula sa Tokyo kaysa sa kahit saan sa Africa. Hindi simpleng bagay ang makita siyang muli. Pero ayaw kong maging isang alaala na lang ang panahong iyon. Para manatiling magkaibigan habambuhay, kailangan naming magkita ulit balang-araw, kahit ano'ng mangyari.
At noong 2025, dumating ang pagkakataon: ang shaman training sa Amazon ng Peru. Nasa iisang kontinente ang Peru at Argentina, pero ang layo sa pagitan nila ay parang lipad mula Japan papuntang Vietnam. Kahit gano'n, mas malapit pa rin iyon nang husto kaysa kung mula sa Japan ako aalis.
“Pag pinalampas ko ang pagkakataong ito, hindi ko alam kung kailan ko ulit siya makikita.”
Nang matapos ang training sa Amazon, dumiretso kami ni Ryoma sa Argentina. Pitong taon na ang lumipas.
Si Franco, na 19 noong magkakilala kami, ay 26 na ngayon, nakasuot ng magarang suit at nagtatrabaho sa isang first-class hotel. Nakapag-asawa na rin siya ng isang kaibig-ibig na babae. Gaya ng dati, mainit pa rin ang pagtanggap ng nanay niya, at ang nakababata niyang kapatid na lalaki ay naging maaasahan na, halos hindi ko na siya makilala. Nakita ko ulit sina Negro, Chino at ang iba pa niyang kaibigan — sa Argentina, malalambing na palayaw ang dalawang iyon.
Nanood kami ng football match sa isang stadium sa Buenos Aires. Ang mga mukha ring iyon noong pitong taon na ang nakalipas, ganoon pa rin kaingay. Ang nagbago, hindi na sila “mga kaibigan ni Franco.” Naging ganap na silang mga sarili kong kaibigan.
Talagang the best ang mga Argentino. Iniisip nila ang iba, puno sila ng pagmamahal, at ang saya ng iba ay itinuturing nilang saya rin nila. Kumpara sa Japan, ang bansang pinanggalingan ko, para silang nag-e-enjoy sa buhay sa isang ganap na ibang antas.
Naisip ko pa nga na sana ipinanganak na lang akong Argentino. Sa parehong halos isandaang taon ng buhay, tiyak na malayong mas masaya sila. Pero siyempre, imposible iyon.
Kaya nagpasya akong baguhin ang pag-iisip ko.
“Kung gagayahin ko ang kahit isang bahagi ng pamumuhay nila, baka ma-enjoy ko rin ang buhay ko gaya nila.” Ang tinutukan ko ay ang yerba mate.
Kabanata 5: Ang kultura ng mate sa pinagmulan nito, at ang lasa
Sa Argentina, hindi lang basta inumin ang yerba mate. Isa itong paraan ng pamumuhay.
Kapag nagtitipon ang mga tao sa park, may nagdadala ng gourd na puno na ng dahon, bombilla, at termos ng mainit na tubig. Tapos, lahat sila umiinom sa iisang bombilla, pinapasa-pasa ito sa isa't isa. Maglakad ka sa kalye at makakasalubong mo ang mga taong may termos na nakaipit sa kili-kili; sa bus, sa bench, laging may gourd sa kamay ng kung sino.
“Pag-uwi ko sa Japan, isasama ko na ang mate sa sarili kong buhay. Baka sa gano'n, ma-enjoy ko rin ang mga bagay gaya nila, sa parehong positibong pag-iisip.”
May tunay na gourd at bombilla na ako sa bahay sa Japan, ang mga ipinadala sa akin ni Franco. Pero tradisyonal ang mga iyon, gawa sa natural na materyales, at kailangang patuyuin sa lilim pagkatapos gamitin — kung gusto mong uminom araw-araw, kailangan mo ng ekstra.
Kaya dinala ako ni Franco sa isang tindahan, at bumili ako ng pangalawang set.
Nagtimpla ang may-ari ng mate para sa akin, libre.
Kinuha ko ang gourd na maingat niyang inihanda at dahan-dahan kong sinipsip.
Ang pumuno sa bibig ko ay isang amoy-herbal na parang malawak na berdeng damuhan, at isang kaaya-ayang pait na may lasa ng lupa. At saka, nakakapagtaka, may bahagyang tamis na naiwan sa aftertaste, at dahan-dahang kumalat ang init.
“Ang sarap…”
Kusang lumabas ang mga salita sa akin, at pinanood ako ng may-ari at ngumiti, kuntento.
Ang kaibigan kong si Negro ang nagturo sa akin kung paano ang tamang pagtitimpla ng mate.
Kabanata 6: Paglasap sa isang ritwal na parang pag-aaksaya lang ng oras
Pagbalik sa Japan, ginawa ko agad na araw-araw na habit ang mate. Mabibili online ang dahon.
Gumigising ako sa umaga at maingat na pinapainit ang tubig. Inilalagay ko ang dahon sa natural na gourd, tinatakpan ito ng palad ko, binabaligtad at inaalog, at inaayos ang dahon nang patagilid. Nilalagyan ko ito ng kaunting tubig para mabasa, tapos dahan-dahan itong binubuhusan ng mainit na tubig na mga 65 degrees Celsius. Ipinapasok ko ang bombilla nang hindi ginagalaw ang dahon, at hindi ako nagmamadali.
Sa tea bag, 10 segundo lang. Pero gourd na mabusisi gamitin ang ginagamit ko, at pagkatapos, maingat ko itong pinapatuyo sa lilim para hindi amagin. Lagi akong nag-iisip ng susunod na gagawin; pero sa ilang minutong ito, nandito lang ako.
Sa mundo ng negosyo sa Japan, kung saan efficiency at bilis lang ang hinahanap ng lahat, kabaligtaran ang gawaing ito. Sinasadya kong maglaan ng oras, at nilalasap ko ang isang ritwal na parang pag-aaksaya lang ng oras.
Siguradong hindi lang hugis ng mukha ang dahilan kung bakit napakaguwapo at napakaganda ng mga Argentino. Sa tingin ko, simple lang: mas madalas silang tumawa kaysa sa atin.
Baka pinaniwala ko lang ang sarili ko na “mas masagana ang buhay dahil sa mate.” Ayos lang kung gano'n. Dati, palagi akong nag-aalala, at ngayon, sa bigat ng pagpapatakbo ng isang kumpanya, nakakaraos ako araw-araw nang positibo ang pag-iisip — at ang katotohanang iyon ang mas mahalaga kaysa sa kahit anong bagay.
Epilogo: Kung wala ang mga araw na iyon
Isang araw, habang tahimik kong ipinagpapatuloy sa Japan ang habit ko sa mate, may kakilala akong nagbanggit sa akin ng Unimate, isang supplement na gawa sa yerba mate. Hindi ako kailanman naging interesado sa mga supplement, pero naintriga ako sa pangalan at sinubukan ko ito.
Bahagi na ng bawat umaga ko ang tsaang tinitimpla ko sa gourd, pero bukod dito, umiinom pa rin ako ng supplement. Lumipas ang dalawang buwan na magkatabi ang dalawa, bago ko naintindihan kung bakit. Ngayon, hindi ko na kaya nang wala ang alinman sa dalawa. Sa isip ko, may kanya-kanya silang papel.
Lumipad ako sa Amazon para maghanap ng sikretong diskarte para magtagumpay ang kumpanya, at ang natagpuan ko roon ay ang kapangyarihan ng mga halaman at ang pasasalamat sa mga taong nakapaligid sa akin. Ang pasasalamat na iyon ang nagdala sa akin sa Argentina, at doon ko natagpuan ang isang kultura ng pag-e-enjoy sa buhay — ang yerba mate.
Kung wala ang mga araw na iyon, hindi sana ako naging kung sino ako ngayon. Ngayon, gaya ng bawat araw, humihigop ako ng mate, hinahayaan kong lumipad ang isip ko papunta sa mga kaibigang mahal ko sa kabilang panig ng mundo mula sa Japan, at ini-enjoy ko nang todo ang sarili kong buhay.