Giunsa Nako Pag-ila ang Yerba Mate

Sa dili pa nako isugilon ang akong pag-ila sa yerba mate, duna koy usa ka kasinatian nga naghulma kanako nga kinahanglan nako unang isulti kanimo.

Nahitabo kini sa Amazon, sa South America, ug mao kini ang rason nganong tinuod gyud kong mituo nga ang mga tanom adunay gahom nga labaw pa sa masabtan sa tawo.

Niadtong panahona, nagtrabaho ko isip tigbaligya sa usa ka kompaniya sa real estate, ug wala damha nga miabot ang usa ka mensahe gikan sa akong higala nga si Ryoma.

“Adto ta sa Amazon ug magtuon ta sa usa ka shaman.”

Layo ang South America. Usa ka bulan, sa labing mubo. Kalit kadto, ug sa bisan unsang ordinaryong sukdanan, dili kana makatarunganon nga hangyo. Apan dunay butang sa sulod nako nga diha-diha mitubag: “Gusto ko moadto.”

Biyahero gyud ko sukad pa kaniadto. Sa 29 anyos nako, miadto ko sa Cebu aron magtuon og English. Nahigugma ko sa unang tan-aw sa usa ka magtutudlo nga akong nailhan didto, gibiyaan nako ang akong kinabuhi sa Japan nga walay dugay nga pagduha-duha, ug mibalhin ko aron maduol kaniya (siya ang akong asawa karon, ug paglabay sa 11 ka tuig, siya gihapon ang hinungdan nganong gitawag ko sa mga tawo nga mahigugmaong bana).

Interesante diay ang ubang nasod — sa dihang nahibaw-an nako kana, gilibot nako ang kalibotan nga usa lang ka backpack ang dala.

“Kon gusto kong moadto sa usa ka dapit, moadto ko.” Ingon niana unta ko.

Apan niadtong higayona, diha-diha ko misalikway sa ideya. “Gusto ko moadto. Apan walay paagi nga makapahulay og tibuok bulan ang usa ka empleyado…”

Kusganon kaayo ang pagbati nga dili kini husto.

“Dili ko gusto og kinabuhi nga dili ko makaadto sa dapit nga gusto nakong adtoan. Kinahanglan adunay paagi.”

Bisan unsa kadugay nako kini gihunahuna, usa ra gyud ang tubag. “Magtukod ko og kaugalingong kompaniya.” Kon ako ang tag-iya, ang paghimo og oras ug kuwarta alang sa pagpanaw magdepende na lang sa akong kaugalingong abilidad.

Busa mihukom ko nga magkaugalingon, ug gitukod nako ang kompaniya sa real estate nga akong gidumala karon.

Aron makasugod og kompaniya sa real estate sa Japan, kinahanglan nimo og lisensya isip broker, ug mga duha ka bulan ang gikinahanglan gikan sa aplikasyon hangtod sa pagtugot kon narehistro na ang kompaniya. Gihukman nako nga gamiton kadtong walay sulod nga duha ka bulan aron molupad sa Amazon uban ni Ryoma.

Ang mga tig-ayo sa Amazon — ang mga shaman — giingon nga nagsagol og daghang lain-laing tanom aron ayohon ang sakit sa lawas ug sa hunahuna. Ang gamot sa sakit anaa sa kasingkasing; ayoha ang kasingkasing ug mosunod ang lawas. Naikag gyud ko niana nga pamaagi. Nadungog sab nako nga adunay mga tawo nga, pinaagi sa pagbansay ubos sa usa ka shaman, gihatagan og kaalam alang sa pagkinabuhi sa tinuod nga kalibotan, ug isip bag-o kaayong tag-iya og kompaniya, hilom kong naglaom nga makauli ko nga may dala nga sama sa sekretong pamaagi aron molampos ang kompaniya.

Lapad kaayo ang Amazon. Milukop kini sa siyam ka nasod, ug mga 350 hangtod 400 ka tribo ang nagpuyo sulod niini. Sa tanan niini, ang nagdala gihapon sa karaang shamanism hangtod karon mao ang mga Shipibo sa Peru.

Sa miaging mga tuig, ilabi na sa mga taga-Kasadpan, mikaylap ang balita nga epektibo kuno ang ilang shamanism batok sa depression ug trauma, ug midaghan ang mga komersiyal nga retreat nga mahimo nimong mareserba online. Apan ang akong gipangita mao ang tinuod — pagbansay ubos sa shaman nga dili mareserba online, sa dapit nga walay signal ang telepono.

Nakahukom mi nga mopaingon sa Pucallpa, usa ka lungsod sa daplin sa Suba sa Ucayali sa sidlakang Peru, ug mangutana-ngutana didto hangtod nga makakita mi og tinuod nga shaman sa Amazon.

Layo ang Peru, ug walay direktang biyahe.

Miagi mi sa Vancouver, Mexico City, ug Lima, nagpabilin og pipila ka adlaw sa matag usa, ug nakaabot mi sa Pucallpa paglabay sa usa ka semana.

Ang nakapatingala nako sa dihang nagsugod mi og pangutana-ngutana mao ang kaputli sa mga tawo didto.

Nakapanaw na ko sa mga 40 ka nasod ug nakakita og tanang matang sa tawo. Bisan itandi sa tanan kadto, putli kaayo alang kanako ang mga tawo sa Pucallpa, nga daw wala gyud sa ilang hunahuna ang pagbudhi sa ilang kaugalingon o kang bisan kinsa. Ang labing nakapatingala nako mao nga ingon niana silang tanan. Ang matag tawo nga among nahimamat miatubang kanamo nga may tin-aw kaayo nga kasingkasing.

Kadaghanan sa mga lalaki niadtong lungsora moadto og pagbansay sa shaman sulod sa pipila ka adlaw o pipila ka semana, sa dihang mga bente anyos pa sila. Usa ka tsuper sa mototaxi ang misulti nako nga sa iyang pagbansay “nakita na niya ang tanan niini nga kalibotan.”

Human sa pipila ka adlaw nga pangutana-ngutana, nahibaw-an namo kon asang baryoha ang among adtoon, ug misakay mi og bangka.

Nagpadayon ang bangka subay sa Ucayali.

“Naa na gyud diay ko sa Amazon.”

“Makahimamat ba gyud mi og shaman dinhi…”

Sa talagsaong kakulba diin nagsagol ang paglaom ug ang kabalaka, nakaabot ang bangka sa pantalan sa baryo. Gikan didto, nangutana mi sa matag tagabaryo nga among nahimamat, ug sa kataposan nakaabot mi sa shaman.

Walay kuryente ang retreat nga among gipuy-an.

Dili tungod kay pobre kaayo sila. Duol na sa baryo ang mga linya sa kuryente, apan nahibalo sila nga mas dato ang kinabuhi nga walay kuryente, ug gipili nila nga dili magpakabit. Paspas kaayong mausab ang kalibotan; ang pag-abot nako samtang buo pa ang karaang paagi sa pagkinabuhi daw usa ka milagro, ug nagpasalamat gyud ko niini.

Ang usa ka semana nga among gigugol didto.

• Tubig sa ilalom sa yuta nga gikalos gikan sa atabay
• Pagkaon nga kami mismo ang nag-andam, gikan sa mga manok nga gibuhian ug isda gikan sa suba
• Walay telebisyon, walay telepono, ug tungod niana, panag-istorya ug pahiyom bisan asa

Tungod gyud sa pagkasimple niini, ang matag adlaw puno sa kalipay nga sukaranan sa pagkatawo.

Gipapuyo mi nila didto sulod sa usa ka semana, ug tulo ka higayon mi nga miagi sa seremonya sa shaman.

Angay gyud kadtong adtoon, bisan pag kinahanglan nakong mohunong sa akong trabaho alang niini. Lisod ibutang sa pulong kon unsa gyud ang maayo didto. O tingali dili gyud kini ang matang sa butang nga ibutang sa pulong.

Sa shamanism sa mga Shipibo, dili ka magbutang og bisan unsa sulod sa lawas, sama sa gibuhat sa medisina sa Kasadpan. Ipagawas nimo ang tanang dili maayo gikan niini. Ang kusganong detox nga ilang gitudlo yano kaayo ug kusgan kaayo.

Sa taliwala niadtong tanan, dunay kusganon kaayong pagbati nga mitungha sa sulod nako.

Usa kadto ka lawom nga pasalamat ngadto sa mga tawo nga duol nako.

Nahinumdom ko kon unsa kakusog ang pag-abot niini — pasalamat alang sa daghang tawo nga naghulat nako sa Japan, labaw sa tanan ang akong asawa, ug ilabi na alang sa mga babaye.

Bililhon diay kaayo ang adlaw-adlaw. Wala ko masayod kon nganong mibuhagay kadtong pagbati. Ang nahibaw-an ko lang, napuno ang akong kasingkasing og pasalamat, ug unya miabot pa ang dugang pasalamat, karon alang sa dapit nga nagpabati niini kanako. Tingali mao kini ang tinuod nga kalipay alang sa usa ka tawo.

Tungod kay gusto kong makabalos sa mga tawo nga nag-abiabi kanamo nga mainiton kaayo, gilimpyohan nako ang kasilyas matag buntag ug namunit ko og basura. Ang batasan sa pagpunit og basura nga akong gipadayon gihapon sa Japan nagsugod didto.

Sa kataposan, wala gyud koy nakuha nga bisan unsang “sekretong pamaagi aron molampos ang kompaniya.”

Samtang tua ko sa lasang, hingpit nakong nalimtan ang ingon niana nga kalibotanong tinguha.

Mibalik mi ni Ryoma gikan sa baryo padulong sa Pucallpa, misakay og bangka ngadto sa Iquitos, ug misulay didto sa ubang tradisyonal nga mga buhat — kambo ug rapé.

Human niadtong kusganong panahon sa Amazon, hingpit nang nawala ang bisan unsang pagduha-duha nako sa gahom nga anaa sa mga tanom.

Ang mga tanom dili lang tinubdan sa sustansiya ug bitamina.

Aduna silay dakong gahom, usa nga makausab bisan sa panimuot ug sa kahimtang sa hunahuna sa usa ka tawo—

Sa akong pagbiya sa Amazon, mahimamat nako ang usa ka misteryosong tanom nga gitawag og yerba mate — sa pikas bahin sa kalibotan gikan sa Japan.